W narodowej historiografii państw bałtyckich w ostatnich 20 latach większe znaczenie nadaje się dacie 1939 i jej następstwom: rokowi 1940 jako początkowi sowieckiego okresu okupacyjnego. Taka tradycja pochodzi z końcowego okresu sowieckiego na Litwie, z lat 1987-1989, kiedy rozpoczęto głośno mówić o pakcie Ribbentrop-Mołotow i o jego konsekwencjach. Nie można zapomnieć, że konsekwencją drugiej wojny światowej nie było utworzenie nowych państw (jak to było w przypadku pierwszej), a trzy: Estonia, Łotwa i Litwa, zniknęły z mapy politycznej'. Jako prima causa tego geopolitycznie zawikłanego historycznego zjawiska obecnie w państwach bałtyckich uznaje się właśnie porozumienia między Stalinem a Hitlerem z roku 1939. Takie wyjaśnienie utrwaliło się także w litewskich, łotewskich i estońskich podręcznikach historii po odzyskaniu niepodległości w latach 1990-1991.